Gelir Vergisi Kanunu’nda ticari kazanç sahipleri için iki temel vergileme yöntemi bulunuyor: basit usul ve gerçek usul. Gerçek usulde kazanç, bilanço esasına veya işletme hesabı esasına göre tespit edilirken; basit usul, küçük ölçekli ticaret erbabına yönelik daha sade bir vergileme rejimi olarak uygulanıyor. Basit usul, geçmişteki götürü usulün yerine getirilen bir sistem niteliğinde.
Basit Usulde Kazanç Artık Gelir Vergisinden İstisna
Basit usulde ticari kazancı olan mükellefler 2021 yılına kadar yıllık gelir vergisi beyannamesi verip vergilerini 2 taksitte ödüyordu. Sonraki dönemde yapılan düzenleme ile basit usulde tespit edilen ticari kazançlar gelir vergisinden istisna kapsamına alındı. Bu nedenle, geliri yalnızca basit usulde belirlenen ticari kazançtan oluşan mükelleflerin bu kazanç için yıllık beyanname vermesi gerekmiyor.
Basit Usulde Ticari Kazanç Nasıl Hesaplanır
Basit usulde ticari kazanç, bir hesap döneminde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki olumlu fark olarak belirlenir. Hesaplama, faaliyete ilişkin belgelerde yer alan tutarlar üzerinden yapılır.
Basit usule tabi olanlar, defter tutma hükümleri dışında; bildirim, belge düzeni, muhafaza ve ibraz gibi ödevlerde ikinci sınıf tüccarlara ilişkin hükümlere tabi olabiliyor. Faaliyete ilişkin alış, gider ve hasılat belgelerinin ayrı dosyalarda saklanması ve kayıtların meslek odalarının kurduğu bürolar veya yetkili meslek mensupları aracılığıyla yürütülmesi esası öne çıkıyor.
Basit Usule Kimler Girebilir
Basit usule tabi olabilmek için kanunda yer alan genel şartların birlikte sağlanması gerekiyor. Uygulamada öne çıkan başlıklar şöyle:
İşin Başında Fiilen Bulunma
Mükellefin kendi işinde fiilen çalışması veya işinin başında bulunması beklenir. Zorunlu hallerde yardımcı işçi çalıştırılması bu şartı tek başına ortadan kaldırmaz.
Kira ve İş Hacmi Sınırları
İşyeri kira bedeli ve yıllık iş hacmi için belirlenen parasal sınırlar aşılmamalıdır. Ayrıca satın alıp satanlar, sadece hizmet sunanlar ya da hem satış hem hizmet yapanlar için ayrı iş hacmi ölçütleri bulunur. Yıllara göre güncellenen hadler, basit usule girip giremeyeceğini doğrudan etkilediğinden her yıl ayrıca kontrol edilmelidir.
Başka Faaliyetlerden Gerçek Usule Tabi Olmama
Ticari kazancın yanında başka bir ticari, zirai veya mesleki faaliyetten gerçek usulde vergilendirmeye tabi olunması halinde basit usul uygulaması mümkün olmayabilir.
Basit Usulden Yararlanamayacaklar
Şartları sağlasa bile, Gelir Vergisi Kanunu’nda sayılan bazı faaliyet ve kişi grupları basit usulden yararlanamaz. Ayrıca sahte veya içeriği itibarıyla yanıltıcı belge düzenlediği ya da kullandığı tespit edilenler, belirli tarihten itibaren gerçek usul hükümlerine tabi olabiliyor.
Basit Usulde Sağlanan Kolaylıklar Neler
Basit usul kapsamındaki mükelleflere gerçek usule göre daha sade yükümlülükler getirilmiş durumda.
Basit usulde tespit edilen ticari kazanç gelir vergisinden istisna olduğu için, bu kazançlar yıllık beyannameye konu edilmiyor. Mükellefin başka gelirleri nedeniyle beyanname verilmesi gerekse bile, basit usuldeki kazançlar beyannameye dahil edilmiyor.
Defter tutma yükümlülüğü basit usulde bulunmuyor. Kayıtlar, Defter-Beyan Sistemi üzerinden meslek odaları veya yetkili meslek mensupları aracılığıyla yürütülebiliyor.
Basit usulde, kural olarak vergi tevkifatı yapılmıyor ve muhtasar beyanname verilmesi gerekmiyor. Ancak çalıştırılan sigortalı personel nedeniyle mevzuattan kaynaklanan bildirim yükümlülükleri ayrıca gündeme gelebiliyor.
Geçici vergi beyannamesi de basit usul kapsamında istenmeyen yükümlülükler arasında yer alıyor.
KDV Uygulaması Nasıl
Basit usule tabi mükelleflerin teslim ve hizmetleri KDV’den istisna kapsamındadır. Bu nedenle KDV beyannamesi verilmesi söz konusu olmaz. Basit usulde olanlar satışlarında KDV hesaplamaz; onlardan mal veya hizmet alanlar da bu işlemler için KDV indirimi yapamaz.
Diğer yandan, basit usulde olduğu halde düzenlediği belgede KDV gösteren veya “KDV dahildir” gibi bir ifadeye yer veren mükellefler açısından farklı bir sonuç doğar. Bu durumda belgede yer verilen KDV’nin ayrıca beyan edilip ödenmesi gerekebilir.
Bildirim, Belge Düzeni, Muhafaza ve İbraz
Basit usulde olanlar için işe başlama, değişiklik ve işi bırakma bildirimleri vergi dairesine yapılmalıdır. Alış, gider ve hasılat belgelerinin saklanması ve gerektiğinde ibraz edilmesi yükümlülüğü devam eder.
Taşıt veya diğer sabit kıymet satışlarında basit usulde olanların fatura düzenleme zorunluluğu bulunmayabilir. Uygulamada taşıt satışları noter sözleşmesiyle, diğer sabit kıymet satışları ise alıcı tarafından düzenlenen gider pusulasıyla belgelendirilebiliyor.
İşyerinin Kirada Olması Halinde Ödeme Şekli
Kira ödemelerinin banka veya PTT üzerinden belgelendirilmesi gerekliliği, tevsik yükümlülüğü açısından önem taşır. Çekle ödeme yapılması halinde de belirli koşullarla tevsik şartının sağlanmış sayılabildiği uygulamalar bulunur.