Ticari faaliyetlerde vadede tahsil edilemeyen alacaklar, hem mali tablo sunumu hem de vergi uygulamaları açısından ayrı izleme gerektiriyor. Tekdüzen Hesap Planı’nda yer alan 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabı; vadesi geçtiği için tekrar uzatılan, protesto edilen, yazılı olarak istenmesine rağmen ödenmeyen veya dava ya da icra safhasına taşınan senetli ve senetsiz alacakların izlendiği aktif hesap olarak kullanılıyor.
Şüpheli hale gelen alacaklar, ilgili alacak hesabından çıkarılarak 128’e devrediliyor. Tahsilat gerçekleştiğinde veya tahsilin imkânsızlığı kesinleştiğinde ise 128 hesabı kapatılıyor. Dönem sonunda şartları oluşan alacaklar için ayrıca 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı üzerinden karşılık ayrılması gündeme geliyor.
Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı Nedir
128 hesabı, tahsilinde ciddi risk oluşan ve genellikle hukuki sürece konu edilen alacakların normal alacaklardan ayrıştırılarak izlenmesini sağlar. Bu ayrıştırma, alacakların gerçekçi sunumu ve dönem kârının gerçeğe uygun hesaplanması bakımından önem taşıyor.
Kimleri Kapsar
Vadesi geçmesine rağmen tahsil edilemeyen ve protesto, yazılı ihtar, dava veya icra gibi yöntemlerle takibe alınan ticari alacaklar bu kapsamda değerlendiriliyor. Hukuki takibe konu olmayan veya sadece tahsilat gecikmesi bulunan alacakların 128 hesabında izlenmesi, uygulamada tereddüt yaratabildiğinden süreç ve belgelendirme dikkatle yürütülüyor.
Başvuru Nasıl Yapılır
Uygulama, muhasebe kayıtlarında alacağın 128 hesaba devri ile başlıyor. Dönem sonunda, ilgili alacak için mevzuattaki şartlar sağlanıyorsa karşılık ayrılması için 654 ve 129 hesapları devreye alınıyor. Tahsilat gerçekleştiğinde ise tahsil edilen tutar 128 alt hesabından düşülerek kayıt tamamlanıyor.
Örnek Yevmiye Kayıtları
Aşağıdaki örnekler, şüpheli hale gelen alacağın devri, karşılık ayrılması, kısmi tahsilat ve tahsil edilemeyen alacağın kapatılması süreçlerini göstermektedir.
| Örnek | İşlem | Borç Hesap | Borç | Alacak Hesap | Alacak |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Vadeli alacağın icraya düşmesi ve 128’e devri | 128.01 Şüpheli Ticari Alacaklar – Müşteri A | 45.000 | 120.01 Alıcılar – Müşteri A | 45.000 |
| 2 | Senetli alacağın ödenmemesi ve 128’e devri | 128.02 Şüpheli Ticari Alacaklar – Senetli Alacaklar | 60.000 | 121.02 Alacak Senetleri – Müşteri B | 60.000 |
| 3 | Şüpheli alacak için dönem sonunda karşılık ayrılması | 654.01 Karşılık Giderleri – Şüpheli Alacaklar | 45.000 | 129.01 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı – Müşteri A | 45.000 |
| 4 | Şüpheli senetli alacağın kısmen banka ile tahsili | 102.01 Bankalar – TL Hesabı | 20.000 | 128.02 Şüpheli Ticari Alacaklar – Senetli Alacaklar | 20.000 |
| 5 | Tahsili imkânsız hale gelen alacağın karşılıkla kapatılması | 129.01 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı – Müşteri A | 25.000 | 128.01 Şüpheli Ticari Alacaklar – Müşteri A | 25.000 |
Dikkat Edilmesi Gerekenler
128 hesabına aktarım yapılırken alacağın şüpheli hale geldiğini gösteren süreç, belgeler ve hukuki aşamalar dosyalanmalı. Karşılık ayrılması aşamasında ise 129 hesabı ile ilişkilendirme doğru kurulmalı; tahsilat olduğunda ilgili alt hesabın kapatılması ve önceki karşılık işlemlerinin etkisinin kontrol edilmesi gerekiyor. Tahsil kabiliyeti tamamen ortadan kalktığında, daha önce ayrılan karşılık varsa kapatma işlemi karşılık hesabı üzerinden yapılabiliyor.