Orta Asya ülkeleri, küresel ekonomideki belirsizlikler ve artan jeopolitik gerilimlere rağmen 2025 boyunca bölgesel işbirliğini genişleten adımlar attı. Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan; siyasi diyalogdan ticarete, ulaştırmadan dijital dönüşüme uzanan başlıklarda temaslarını artırarak bölgesel entegrasyonu güçlendirdi.
Zirveler Ve Temaslar Artış Gösterdi
Yıl içinde cumhurbaşkanları düzeyinde düzenlenen zirveler ve bakanlar arasındaki toplantılar, ülkeler arasında karşılıklı güvenin pekişmesine ve ortak tutumların gelişmesine katkı sağladı. Bölge ülkeleri; ticaretin ve sınır geçişlerinin kolaylaştırılması, sınır anlaşmazlıklarının çözümü ve lojistik altyapının geliştirilmesi gibi konularda somut ilerlemeler kaydetti.
Ticaret, Altyapı Ve Enerji İşbirliği Öne Çıktı
Orta Asya’da ticari-ekonomik ilişkilerdeki ivme, altyapı yatırımları, enerji işbirlikleri ve teknoloji odaklı kalkınma gündemi; bölgenin Avrasya’daki rolünü güçlendiren başlıklar arasında yer aldı. Ulaştırma ve lojistik projeleri, bölgesel bütünleşmenin önemli itici güçlerinden biri olarak öne çıktı.
Orta Koridor Ve Demir Yolu Projeleri Gündemdeydi
Çin ile Avrupa’yı Orta Asya üzerinden birbirine bağlayan Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergahı (Orta Koridor) kapsamında etkinliğin artırılmasına yönelik çalışmaların yanı sıra Çin–Kırgızistan–Özbekistan demir yolu hattının inşaat sürecinin başlatılması, bölgenin küresel tedarik zincirlerindeki konumunu güçlendiren gelişmeler arasında gösterildi.
Dengeli Diplomasi Vurgusu
Bölge ülkeleri, dış politikada çok yönlü ve dengeli diplomasi anlayışını sürdürerek küresel güçler arasında taraf olmaktan kaçınan bir çizgi izlemeye çalıştı. Çin, Rusya, Avrupa Birliği ve ABD ile eş zamanlı üst düzey temasların yürütülmesi, 2025 boyunca öne çıkan diplomatik kazanımlardan biri olarak değerlendirildi.
C5 Artı Bir Formatındaki Zirveler Çoğaldı
Küresel aktörlerin Orta Asya’ya ilgisinin artmasıyla, bölge ülkelerinin katılımıyla C5+1 formatındaki temaslar yoğunlaştı. Bu çerçevede Orta Asya–AB, Orta Asya–Çin, Orta Asya–Rusya, Orta Asya–ABD ve Orta Asya–Japonya başlıklarında zirveler düzenlendi; ülkeler Orta Asya’ya dönük stratejilerini bu platformlarda daha görünür hale getirdi.
Avrupa Birliği Yatırım Paketi Açıkladı
Özbekistan’ın Semerkant kentinde Nisan 2025’te düzenlenen Orta Asya–AB Zirvesi’nde Avrupa tarafı, ilişkileri “geliştirilmiş ortaklık” seviyesine taşıma hedefini öne çıkardı. Zirvede ulaştırma, kritik hammaddeler, temiz enerji ve dijital altyapı alanlarına odaklanan 12 milyar avroluk “Global Gateway” yatırım paketinin duyurulduğu aktarıldı.
Çin İle Anlaşma Ve Ticarette Yeni Seviye
Haziran 2025’te Kazakistan’ın Astana kentinde yapılan Orta Asya–Çin Zirvesi’nde taraflar arasında “Ebedi İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Anlaşması” imzalandı. Bu süreçte, Çin ile Orta Asya ülkeleri arasındaki ticaret hacminin ilk kez 100 milyar dolar eşiğini aştığı ve Pekin’in bölge için başlıca ticaret ortaklarından biri haline geldiği bildirildi.
Rusya, ABD Ve Japonya İle Üst Düzey Temaslar
Tacikistan’ın Duşanbe kentinde Ekim 2025’te düzenlenen Orta Asya–Rusya Zirvesi’nde Rusya, değişen koşullara rağmen bölgede etkisini koruma mesajı verdi. ABD’nin Washington’da Kasım 2025’te gerçekleştirdiği Orta Asya–ABD Zirvesi, Washington’un bölgeye artan ilgisinin işareti olarak yorumlandı; kritik madenler başlığının da öne çıktığı aktarıldı. Japonya’nın Tokyo’da Aralık 2025’te düzenlediği liderler zirvesinde ise nadir toprak elementleri, enerji, ulaştırma ve teknoloji alanlarında işbirliği kararlarının gündeme geldiği belirtildi.
Bölgesel Platform Önerileri Ve Sınır Sorunlarında Adım
Özbekistan’ın Taşkent kentinde Kasım 2025’te yapılan Orta Asya Devlet Başkanları 7. İstişare Toplantısı’nda liderler, bir sonraki zirvenin “Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Başkanları İstişare Toplantısı” adıyla yapılmasını kararlaştırdı. Toplantıda ayrıca, bölgesel işbirliğini kurumsallaştırmaya dönük platform, sekreterya ve Aksakallar Konseyi gibi başlıkların dile getirildiği aktarıldı.
Öte yandan Tacikistan’ın Hocand kentinde Mart 2025’te Özbekistan, Tacikistan ve Kırgızistan liderlerinin katıldığı zirvede, uzun süredir gündemde olan sınır anlaşmazlıklarının barışçıl yöntemlerle çözümünde ilerleme sağlandığı ve üç ülke arasında yeni bir işbirliği sayfası açıldığı ifade edildi.
Uzman Değerlendirmesi
Özbek siyaset uzmanı Rustam Saidov, 2025’te sınır meseleleri ile su ve enerji kaynaklarının ortak kullanımına ilişkin başlıklarda ilerleme sağlandığını, aynı zamanda ticaret, enerji ve lojistik gibi alanlarda işbirliğinin en üst düzeye çıkarıldığını belirtti. Saidov, C5+1 formatındaki zirvelerin hem küresel güçlerin bölgeye verdiği önemi, hem de bölge ülkelerinin büyük aktörlerle ilişkilerinde denge arayışını yansıttığını dile getirdi.