Aile danışmanlığı faaliyeti, uygulamada “ücret mi, serbest meslek mi, ticari kazanç mı” ayrımı nedeniyle hem gelir vergisi hem de belge–defter düzeni açısından sık kontrol edilen alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Faaliyetin nasıl yürütüldüğü (işverene bağlılık, işyeri bağlılığı, organizasyon yapısı) doğrudan vergileme rejimini değiştiriyor. Ayrıca KDV oranı bakımından da hizmetin hangi kapsamda ve hangi yetkilendirme çerçevesinde verildiği belirleyici olabiliyor.
Aile danışmanlığı hizmeti hangi gelir türüne girer
Aile danışmanlığı hizmeti, bir işverene tabi şekilde ve belirli bir işyerine bağlı olarak yürütülüyorsa, elde edilen gelir ücret kapsamında değerlendirilebiliyor. Bu durumda ödeme, ücret hükümlerine göre stopaj ve bordro düzeni içinde ele alınıyor. Buna karşılık hizmet, işverene bağlı olmaksızın, kişinin kendi nam ve hesabına, şahsi sorumluluk altında ve mesleki bilgi/uzmanlığa dayalı biçimde yürütülüyorsa serbest meslek faaliyeti kabul edilebiliyor. Eğer faaliyet bir ticari organizasyon içinde, süreklilik taşıyan ve işletme yapısı barındıran bir düzenle yürütülüyorsa, bu kez ticari kazanç hükümleri gündeme gelebiliyor.
Belge ve defter düzeninde ne değişir
Serbest meslek kapsamında değerlendirilen aile danışmanlığı hizmetlerinde, tahsilat karşılığında serbest meslek makbuzu düzenlenmesi ve serbest meslek kazanç defteri tutulması gündeme geliyor. Ticari kazanç kapsamında yürütülen faaliyetlerde ise fatura düzeni ve ticari defter sistemi esas alınıyor. Ücret kapsamında kalan çalışmalarda ise belge düzeni ağırlıklı olarak işverenin bordro ve ücret tahakkuk süreçleri üzerinden ilerliyor.
KDV oranı hangi durumda değişebilir
Aile danışmanlığı hizmeti Türkiye’de sunulan bir hizmet olduğu için genel çerçevede KDV’ye tabi işlem olarak değerlendirilebiliyor. Uygulamada oran tartışması, hizmetin mevzuatta belirli bir kapsam içinde değerlendirilip değerlendirilmediği ve hizmeti sunan kişi/kuruluşun yetkilendirme durumuna göre şekillenebiliyor. İnsan sağlığına yönelik koruyucu, teşhis, tedavi, rehabilitasyon gibi hizmetlerin belirli koşullarda %8 oranla değerlendirilmesi gündeme gelebilirken, aile danışmanlığı hizmetinde şartların karşılanmaması halinde genel oran kapsamında (%18) işlem tesis edilmesi söz konusu olabiliyor. Bu nedenle, hizmetin “aile danışma merkezi” statüsüyle, izin ve yetki çerçevesinde sunulup sunulmadığı; sözleşmelerin ve çalışma biçiminin bu statüyle uyumlu olup olmadığı önemli hale geliyor.
Aile danışmanlığında vergisel sınıflama ve KDV özeti
| Faaliyetin yürütülme biçimi | Gelirin niteliği | Uygulamada belirleyici kriter | Belge/defter düzeni | KDV oranı yönünden not |
|---|---|---|---|---|
| İşverene bağlı, işyerine bağlı çalışma | Ücret | İşverene tabiiyet, işyeri bağlılığı, emir-talimat ilişkisi | Bordro ve ücret süreçleri | KDV değil, ücret vergilemesi öne çıkar |
| Bağımsız, kendi nam ve hesabına çalışma | Serbest meslek kazancı | Şahsi sorumluluk, mesleki bilgi/uzmanlık, bağımsız çalışma | Serbest meslek makbuzu, serbest meslek kazanç defteri | Yetki ve kapsam durumuna göre %8 veya %18 tartışması doğabilir |
| Ticari organizasyon içinde yürütme | Ticari kazanç | Organizasyon, süreklilik, işletme yapısı | Fatura, ticari defterler | Listelerde yer almıyorsa genel oran (%18) uygulanabilir |
| Yetkilendirme ve statü | KDV oranını etkileyen unsur | İzin/ruhsat, aile danışma merkezi statüsü, mevzuat uyumu | İzin belgeleri, sözleşme ve iş akışı uyumu | Şartlar sağlanırsa %8 değerlendirmesi, aksi halde %18 gündeme gelebilir |
Dikkat edilmesi gerekenler
Aile danışmanlığı hizmetinde vergi riskini artıran temel konu, fiili çalışma biçimi ile sözleşme ve kayıt düzeninin birbiriyle uyumsuz olmasıdır. Örneğin bağımsız yürütülen bir faaliyetin “ücret” gibi kurgulanması veya ticari organizasyon niteliği taşıyan bir yapının serbest meslek gibi yönetilmesi, hem beyan hem belge düzeni açısından sorun doğurabiliyor. KDV oranı tarafında ise yetkilendirme, hizmetin kapsamı ve sunum biçimi birlikte ele alınmadan oran belirlenmesi, sonradan düzeltme ihtiyacını yükseltebiliyor.