Yurt İçi Satışlarda 153 ve 621 Hesaplarının Kullanımı İçin Kritik Uyarı
İşletmelerin ticari mal alım ve satım işlemlerinde Tek Düzen Hesap Planı’na uygun kayıt tutulması, hem finansal tabloların doğruluğu hem de vergi mevzuatına uyum açısından büyük önem taşıyor. Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen özelgede, stokta fiziksel mal bulunmasa bile alım-satım amacıyla temin edilen ticari malların mutlaka 153 Ticari Mallar Hesabı üzerinden kaydedilmesi gerektiği bir kez daha vurgulandı.
Özelgedeki olayda, grup bünyesindeki bir şirketin sattığı panel radyatörler üretici tarafından doğrudan müşterilere gönderiliyor, ancak satış faturası aracılık yapan şirket tarafından düzenleniyordu. Satışı yapan şirket stoklarında fiili bir mal bulunmadığı gerekçesiyle maliyeti doğrudan 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabına yazmak istedi. Vergi dairesi bu talebe açık bir dille ret yanıtı verdi.
153 Hesabı Kullanılmadan 621 Hesabının Çalışması Mümkün Değil
Mevzuata göre 153 numaralı hesap, olduğu gibi satılmak üzere alınan tüm ticari malların izlendiği zorunlu bir stok hesabı niteliği taşıyor. Mallar işletme deposuna fiilen girmese bile, işletmenin mülkiyetinde olduğundan hukuken stok kabul ediliyor. Bu nedenle önce 153’e giriş yapılması, satışın gerçekleşmesiyle birlikte malın 621’e aktarılması gerekiyor.
Vergi Usul Kanunu ve Tek Düzen Hesap Planı hükümleri gereği, ticari malların hiçbir aşamada 153 hesabını atlayarak doğrudan maliyet hesabında izlenmesi mümkün değil. Bu durum drop-shipping, doğrudan sevkiyat veya şirketlerarası satış modelleri için de geçerli.
Geçerli Muhasebe Kayıt Zinciri
Özelgede belirtilen uygulamaya göre satış sürecinde izlenmesi gereken kayıt akışı şöyle:
-
Malın tedarik edilmesiyle birlikte 153 Ticari Mallar Hesabı borçlandırılır, satıcıya karşı doğan borç 320 hesabına yazılır.
-
Satış faturası düzenlendiğinde alıcıya ilişkin kayıt 120 ve 600 hesapları üzerinden yapılır.
-
Satılan malın maliyeti ise 621 hesabına borç, 153 hesabına alacak yazılarak kapatılır.
Bu düzen, grup şirketi olsa bile, stok hareketinin fiziksel olarak gerçekleşmemesine rağmen hukuki satış ilişkisinin varlığı nedeniyle zorunlu kabul ediliyor.
“153 Hesabı Atlanamaz” Uyarısı Açık Şekilde Yapıldı
Özelgede yer alan sonuç ifadesi özetle şunu söylüyor:
-
153 Ticari Mallar Hesabı kullanılması zorunludur.
-
Ticari malların doğrudan 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabında izlenmesi mümkün değildir.
-
Şirketler arası satışlarda kullanılan ticari yöntemler muhasebe düzenini değiştirmez.
Bu yönüyle karar, işletmelerin stok ve maliyet hesaplarını doğru yönetmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatmış oldu.