Yatırım Teşvik Mevzuatındaki Son Değişiklikler – Genel Görünüm

Öz

Türkiye’de 2009’dan bu yana uygulanan teşvik sistemi; yatırımları amaçlarına göre sınıflandıran, bölgesel yaklaşımı esas alan ve kazançların indirimli oranla vergilendirilmesini içeren çok bileşenli bir modeldir. 2009/15199 sayılı karar ile başlayan süreç, 2012/3305 ile revize edildi; Proje Bazlı Teşvik Sistemi (2016/9495) ve Cazibe Merkezleri Programı (2018/11201) ile genişledi. Son aşamada 9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile sistem yeniden tasarlandı; 2012/3305 yürürlükten kaldırıldı. Ayrıca 7555 sayılı Kanun ile KVK 32/A maddesinde önemli sınırlamalar getirildi (indirimli vergi uygulamasında süre/tutar).

1) Arka Plan ve Yeni Çerçeve

• 9903 sayılı Karar ile yatırım teşvik sistemi baştan kurgulandı; teşvik edilecek konular yeniden tasnif edildi, belge süreçleri ayrıntılandırıldı, başvuru süresi 31.12.2030’a kadar belirlendi.

• 2012/3305 ve 2018/11201 yürürlükten kalktı; bundan böyle teşvikler 9903 ve 2016/9495 (Proje Bazlı) çerçevesinde yürütülecek.

• Uygulamaya ilişkin usuller Tebliğ No: 2025/1 ile yayımlandı; önceki tebliğler kaldırıldı.

• İller 6 bölgeli yapıda korunmakla birlikte bazı illerin bölge derecesi değiştirildi (ör. Tekirdağ bir üst bölgeye, Mersin bir alt bölgeye alındı).

• Yatırıma katkı oranları ve vergi indirim oranı aşağı yönlü sadeleştirildi; makine desteği ilk kez Karar metninde yer aldı.

2) Sistem Mimarisi

2.1. Program/Sistem Başlıkları

Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi (3 alt program):

• Teknoloji Hamlesi Programı: Öncelikli ürün/teknolojilere proje bazlı destek (liste Bakanlıkça tebliğ ile ilan edilir).

• Yerel Kalkınma Hamlesi Programı: Bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmaya dönük, yerel potansiyele göre yatırım konuları (komite değerlendirmesi).

• Stratejik Hamle Programı: Kritik, yüksek katma değerli ve dışa bağımlılığı azaltan imalat yatırımları ile Dijital ve Yeşil Dönüşüm projeleri.

  • Asgari sabit yatırım: Yüksek teknoloji için 100 mn TL, diğerleri için 200 mn TL.

  • Yatırımlar Karar’daki 5 ölçütün en az 3’ünü karşılar (kriterlerin usulü tebliğde).

Sektörel Teşvik Sistemi:

• Öncelikli Yatırımlar: Karar’da tek tek sayılan 28 konu.

• Hedef Yatırımlar: Karar eki listede yer alan sektör/konular (şartları sağlayan).

2.2. Teşvik Belgesi ve Başvuru

• Tüm destekler için E-TUYS üzerinden elektronik Yatırım Teşvik Belgesi şarttır.

• Gerçek kişilerden kamu kurumlarına, kooperatiflerden yabancı şube ve iş ortaklıklarına kadar geniş başvuru kapsamı korunmuştur.

• Belgede kayıtlı değer/unsurlar, süreç içinde sunulan bilgi-belgeler ışığında Genel Müdürlük tarafından revize edilebilir.

2.3. Yatırım Türleri

• Komple yeni, tevsi, modernizasyon, ürün çeşitlendirme, entegrasyon, nakil (nakil açıkça türler arasında sayıldı).

• Aynı il şartı genel kural; doğası gereği çok illi yatırımlar istisnadır.

2.4. Asgari Sabit Yatırım ve Dışlanan Kalemler

• Asgari tutar (aksi belirtilmedikçe): Bölgeler 1-2 için 12 mn TL, Bölgeler 3-6 için 6 mn TL.

• Sabit yatırımlardan hariç olanlar (özet): başvuru öncesi harcamalar, hammadde/işletme malzemesi/yedek parça, kullanılmış yerli makine, binek ve yol araçları (bazı istisnalar hariç), bakım-onarım giderleri, belirli turizm/sağlık/eğitim demirbaşları vb.

• Finansman giderleri: Aktifleştirme tarihine kadar maliyete zorunlu eklenen faiz/kur farkı kabul; isteğe bağlı eklenen kısımlar yatırım harcaması sayılmaz.

• Maddi olmayan duran varlıklar (marka, lisans vb.) toplamın %25’ini aşamaz (Dijital Dönüşüm için sınır yok).

• Tüm TL tutarlar her yıl yeniden değerleme ile güncellenir.

3) Destek Unsurları (Özet ve Sınırlar)

• Gümrük Vergisi Muafiyeti

• KDV İstisnası (ithal/yerli makine-teçhizat, yazılım, gayri maddi hak, kısmi teslim/devir dâhil)

• Vergi İndirimi

  • Yatıma katkı oranı:

    • Teknoloji/ Yerel Kalkınma: %50

    • Stratejik Hamle: %40

    • Öncelikli Yatırımlar: %30

    • Hedef Yatırımlar: %20

  • Vergi indirim oranı: tümü için %60 (KVK 32/A ile uyumlu).

  • Diğer faaliyet kazançlarına, yatırıma katkı tutarının %50’sini aşmamak üzere indirimli oran uygulanabilir (KVK 32/A’daki 4 yıl sınırı dikkate alınır; bkz. bölüm 4).

• Faiz/Kâr Payı Desteği (TL krediler, ≥1 yıl vade; sabitin %70’ine kadar olan kısım baz alınır; TCMB haftalık repo faizine endeksli tavanlar)

  • Teknoloji/Yerel: puanın %40’ı, azami 20 puan; üst sınır sabitin %20’si ve 240 mn TL

  • Stratejik: %30, azami 15 puan; üst sınır sabitin %15’i ve 180 mn TL

  • Öncelikli: %25, azami 12,5 puan; üst sınır sabitin %10’u ve 24 mn TL

  • Hedef (4-6. bölgeler): %25, azami 12,5 puan; üst sınır sabitin %10’u ve 12 mn TL

• Makine Desteği (Türkiye Yüzyılı Hamlesi kapsamı)

  • Birim fiyatı ≥2 mn TL olan makine/teçhizat bedelinin %25’i nakdi destek.

  • Üst sınır:

    • Teknoloji/Yerel: sabitin %15’i, 240 mn TL

    • Stratejik: sabitin %15’i, 180 mn TL

  • Makine desteği alan yatırım için ayrıca faiz/kâr payı desteği verilmez.

• Yatırım Yeri Tahsisi (4706 ek md. 3; ayrıca Sanayi Bölgeleri GM usulleri) – vergi indirimi öngörülmeyenler ve elektrik üretimi yatırımları yararlanamaz.

• Sigorta Primi İşveren Hissesi

  • İlave istihdam için, asgari ücret üzerinden: 6. bölgede %100, diğer bölgelerde %50; süreler: Bölge 2: 1 yıl, 3: 2 yıl, 4: 4 yıl, 5: 8 yıl, 6: 12 yıl.

  • Türkiye Yüzyılı Hamlesi yatırımları için: 6. bölge 12 yıl, diğer bölgeler 8 yıl.

  • OSB/Endüstri Bölgesi veya Karar eki belirtilen ilçelerde ise alt bölge avantajı (bir koşul = 1 alt bölge, iki koşul = 2 alt bölge).

• Sigorta Primi (İşçi Payı) Desteği – yalnız 6. bölge, tamamlama vizesinden sonra 10 yıl.

Not: KDV, gümrük muafiyeti, vergi indirimi, faiz/kâr payı ve makine desteği toplamının (yeniden değerleme ile) gerçekleşen sabit yatırım tutarını aşmaması esası getirildi.

Yeni Kurulan Firmalara Alternatif

• Tescili, başvuru tarihinden en fazla 1 yıl önce olan yatırımcılar isterse vergi indirimi yerine şu artırımlı tavanlarla yararlanabilir:

  • Teknoloji/Yerel (komple yeni): Faiz/kâr payı oran +5 puan, tavan +60 mn TL

  • Öncelikli (komple yeni): +2 puan, tavan +6 mn TL

  • Hedef (komple yeni): +2 puan, tavan +2,4 mn TL

• Amaç: Kazanç oluşmadan vergi indirimi kullanamayan yeni firmaların nakdi/finansman desteklerinden daha etkin yararlanması.

4) KVK 32/A’da (7555 sayılı Kanun) Temel Değişiklikler

• Süre sınırı: İndirimli oran, hakkın doğduğu ilk hesap döneminden itibaren en çok 10 hesap dönemi uygulanabilir.

  • Kazanç varken kullanılmayan yatırıma katkı tutarı sonraki dönemlere devredilemez.

• Diğer faaliyet kazançlarına uygulama: En fazla 4 hesap dönemi ve toplam yatırıma katkı tutarının %50’si ile hak edilen yatırıma katkı tutarı sınırları dahilinde.

  • “Hak edilen” tutar, fiilen yapılan yatırım harcamasına isabet eden katkı kısmı olarak anlaşılmalıdır.

• Yatıma katkı oranı tavanı: Cumhurbaşkanı %50’yi aşmamak üzere belirler (Karar’daki oranlarla uyumlu).

• Vergi indirim oranı: Tüm yatırımlar için %60. (Kurumlar vergisi %25 kabulüyle efektif oran ~%10’a iner.)

• Proje Bazlı (6745) yatırımlar: Cumhurbaşkanı 10 yıllık süreyi ve 4 yıllık diğer kazanç süresini bir katına kadar artırabilir; diğer kazançlarla kullanılacak katkı üst sınırını %100’e yükseltebilir.

5) Uygulama ve Süreler

• Başvuru süresi: 31.12.2030’a kadar.

• Yatırımın tamamlanma süresi: Yatırımcı talep eder; 3 yılı aşarsa Bakanlık 3 yıla kadar indirebilir. Süre uzatımı, ilk sürenin yarısı kadar verilebilir.

• Geçiş hükümleri: 30.05.2025 itibarıyla sonuçlanmamış başvurular, müracaat tarihinde yürürlükteki kararlara göre tamamlanır; yeni belge talep edilirse 9903 uygulanır.

• TL tutarlar her yıl yeniden değerleme ile güncellenir.

6) Sonuç – Ne Anlama Geliyor?

• Teşvik mimarisi Türkiye Yüzyılı vizyonuna göre yeniden düzenlendi; genel/bölgesel mekanizmalar sadeleştirildi, program bazlı bir yapıya geçildi.

• Vergi tarafında en kritik değişiklik: 10 yıl süre sınırı, devredememe ve diğer kazançlarda 4 yıl / %50 tavanı.

• Makine desteğinin sisteme girişi ve nakdi/finansal desteklerin güçlendirilmesi, özellikle erken aşama ve büyük teknoloji/stratejik projeler için önem taşıyor.