İcra ve iflas dosyalarında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretlerinin vergilendirilmesine ilişkin uygulama, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 31 Temmuz 2024 tarihli özelgesi doğrultusunda netleşti. Özellikle icra daireleri aracılığıyla yapılan ödemelerde gelir vergisi tevkifatının kim tarafından yapılacağına ilişkin tereddütler giderildi.
İcra Dosyalarında Vekâlet Ücreti Ödemeleri
Avukatlık faaliyetleri kapsamında elde edilen vekâlet ücretleri, serbest meslek kazancı olarak vergilendiriliyor. Ancak icra ve iflas dosyalarında, karşı tarafa hükmedilen vekâlet ücretlerinin borçlu adına üçüncü kişiler tarafından icra müdürlüklerine yatırılması, uygulamada sıkça yanlış yorumlara yol açıyordu.
Gelir İdaresi Başkanlığı, bu tür ödemelerde vergisel sorumluluğun kime ait olduğunu açık biçimde ortaya koydu.
Özelgede Ele Alınan Uygulama
İncelenen olayda, serbest meslek erbabı olan bir avukat, icra dosyası kapsamında karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretine hak kazanıyor. Dosyanın borçlusu olan şirket, Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi kapsamında gelir vergisi tevkifatı yapmakla yükümlü mükellefler arasında yer alıyor.
Vekâlet ücreti, borçlu şirketin kendi hesabından değil; üçüncü kişiler tarafından borçlu adına icra ve iflas müdürlüğüne yatırılıyor. Bu durumda, tevkifatın yapılıp yapılmayacağı ve sorumluluğun kime ait olduğu hususu gündeme geliyor.
Vekâlet Ücretinin Vergisel Niteliği
Gelir Vergisi Kanunu’na göre avukatlık faaliyeti, şahsi mesaiye ve mesleki bilgiye dayanan bir serbest meslek faaliyeti olarak kabul ediliyor. Bu kapsamda elde edilen vekâlet ücretleri de serbest meslek kazancı niteliği taşıyor. Karşı tarafa yükletilen vekâlet ücretleri açısından da bu nitelik değişmiyor.
Tevkifat Yükümlülüğü Borçluya Ait
Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi uyarınca, ticaret şirketleri ve maddede sayılan diğer kişi ve kurumlar, serbest meslek ödemeleri üzerinden yüzde 20 oranında gelir vergisi tevkifatı yapmakla yükümlü bulunuyor. 7194 sayılı Kanun’la yapılan düzenleme sonrasında, mahkeme veya icra müdürlükleri aracılığıyla yapılan ödemelerde de bu yükümlülüğün devam ettiği açıkça hüküm altına alındı.
Gelir İdaresi’nin değerlendirmesine göre, vekâlet ücretinin icra ve iflas müdürlüğüne yatırılması, ödemenin borçlu adına yapılmış sayılması için yeterli kabul ediliyor. Ödemenin üçüncü kişiler tarafından yapılması, tevkifat sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor.
Serbest Meslek Makbuzu Düzenlenecek
Avukatın, icra ve iflas müdürlükleri aracılığıyla tahsil edilen vekâlet ücreti için borçlu şirket adına serbest meslek makbuzu düzenlemesi gerekiyor. Makbuzda brüt vekâlet ücreti, hesaplanan gelir vergisi tevkifatı ve net tahsilat tutarının açıkça gösterilmesi gerekiyor. Makbuzun icra müdürlüğüne ibraz edilmesi zorunlu tutulmuyor.
Tevkifat Yapılmazsa Ne Olur?
Borçlu şirketin tevkifat yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde, vergi idaresi Vergi Usul Kanunu hükümleri kapsamında sorumlu sıfatıyla tarhiyat yapabiliyor. Avukat açısından ise vekâlet ücreti brüt tutar üzerinden beyan edilmek zorunda kalıyor. Tevkifat yapılmadığı için yıllık beyannamede mahsup edilecek bir vergi oluşmuyor ve bu durum ek vergi yüklerine neden olabiliyor.
