Dövizli Finansal Kiralamada Faiz ve Kur Farkı Giderleri Nasıl Kaydedilir?
Döviz cinsinden yapılan finansal kiralama işlemlerinde faiz ve kur farkı giderlerinin nasıl muhasebeleştirileceği, işletmeler açısından önemli bir vergi ve kayıt düzeni konusu olmaya devam ediyor. Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 290’ıncı maddesi, finansal kiralama işlemlerinde iktisadi kıymetlerin, sözleşmeden doğan hakların, borçların ve alacakların değerleme esaslarını düzenliyor.
Finansal kiralama yoluyla edinilen amortismana tabi iktisadi kıymetlerde, sözleşme sonrası oluşan faiz ve kur farklarının ilk yıl maliyete eklenmesi, sonraki yıllarda ise gider veya maliyet olarak dikkate alınması gerekiyor.
Finansal Kiralama Nedir?
Vergi Usul Kanunu’na göre finansal kiralama, kira süresi sonunda mülkiyetin kiracıya geçip geçmediğine bakılmaksızın, iktisadi kıymete sahip olmaktan doğan risk ve yararların kiracıya bırakıldığı kiralama işlemleridir.
Bu yönüyle finansal kiralama, klasik kiralama işleminden farklı olarak ekonomik açıdan bir finansman yöntemi niteliği taşır. Kiracı, finansal kiralamaya konu iktisadi kıymeti “kullanma hakkı” olarak aktife alır; kiralayana olan borcunu ise pasifte izler.
Dövizli Leasing İşlemlerinde Faiz Gideri Nasıl Ayrıştırılır?
Dövizli finansal kiralama sözleşmelerinde yapılan kira ödemeleri, ana para ve faiz olarak ayrıştırılmalıdır.
Bu ayrıştırma, sözleşmede yer alan ödeme tarihlerinde kalan borç tutarına sabit dönemsel faiz oranı uygulanarak yapılır. Hesaplanan faiz giderleri, finansal kiralama sözleşmesinin ilk yılında iktisadi kıymetin maliyetine eklenir.
Sonraki yıllarda ise faiz giderleri, işletmenin tercihine göre doğrudan gider yazılabilir veya maliyete eklenerek amortisman yoluyla itfa edilebilir.
Kur Farkları Maliyete mi Eklenir, Gider mi Yazılır?
Döviz üzerinden yapılan finansal kiralama ödemelerinde kur değişimleri nedeniyle kur farkı ortaya çıkabilir.
Finansal kiralama yoluyla edinilen kıymete ilişkin olarak, yabancı para üzerinden yapılan kira ödemelerinin değerlemesi sonucu doğan kur farklarının ilk yıl iktisadi kıymetin maliyetine eklenmesi gerekir.
Sonraki yıllarda oluşan kur farkları ise gider yazılabilir veya maliyete eklenebilir. Bu tercih, işletmenin muhasebe politikası ve vergi uygulamaları bakımından dikkatle değerlendirilmelidir.
İlk Yıl Faiz ve Kur Farkı Neden Maliyete Eklenir?
Finansal kiralama ile edinilen iktisadi kıymet, işletme aktifine kullanma hakkı olarak kaydedilir. İlk yıl ortaya çıkan faiz ve kur farkları, bu kıymetin edinimiyle doğrudan bağlantılı finansman maliyeti niteliği taşır.
Bu nedenle ilk yıl oluşan faiz ve kur farklarının doğrudan gider yazılması yerine iktisadi kıymetin maliyetine eklenmesi gerekir. Böylece bu tutarlar amortisman yoluyla dönemlere yayılmış olur.
Sonraki Yıllarda Uygulama Nasıl Olacak?
Finansal kiralama sözleşmesinin ilk yılından sonra oluşan faiz ve kur farkları için işletmelere seçimlik uygulama imkanı bulunmaktadır.
Bu tutarlar doğrudan gider olarak dikkate alınabileceği gibi, iktisadi kıymetin maliyetine eklenerek amortisman yoluyla da itfa edilebilir.
Bu nedenle işletmelerin leasing sözleşmelerini, ödeme planlarını, kur farklarını ve faiz giderlerini dönem bazında düzenli şekilde takip etmesi gerekir.
Muhasebe Kayıtlarında Hangi Hesaplar Kullanılır?
Finansal kiralama işlemlerinde kiracının borçları kısa ve uzun vadeli ayrımına göre muhasebeleştirilir.
Kısa vadeli finansal kiralama borçları 301 “Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar” hesabında izlenir. Kiralama işleminden doğan ve henüz gerçekleşmemiş finansman maliyetleri ise 302 “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabında takip edilir.
Uzun vadeli borçlar için 401, uzun vadeli ertelenmiş finansman maliyetleri için ise 402 hesapları kullanılır. Geçici vergi dönemlerinde ve yıl sonlarında bu hesapların değerlemesinin yapılması önemlidir.
302 Hesabı Nasıl Çalışır?
302 “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabı, finansal kiralama borcu ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösterir.
Kiralama sözleşmesine uygun olarak her dönem sonunda gerçekleşen faiz giderleri bu hesaptan çıkarılır ve ilgili borçlanma maliyeti hesaplarına aktarılır.
İlk yıl bu faiz tutarları iktisadi kıymetin maliyetine eklenirken, sonraki yıllarda gider veya maliyet olarak dikkate alınabilir.
Dövizli Leasing Ödemelerinde KDV Nasıl Değerlendirilir?
Dövizli finansal kiralama işlemlerinde KDV, sözleşme ve ödeme planındaki tutarlar üzerinden ilgili mevzuata göre hesaplanır. Örnek uygulamalarda leasing ödemelerinde KDV oranı ayrıca dikkate alınır.
Finansal kiralama ödemelerine ilişkin banka dekontlarının da belirli şartlarda fatura gibi işlem görebileceği yönünde idare görüşleri bulunmaktadır. Bu nedenle ödeme belgelerinin muhasebe kayıtlarında dikkatle saklanması gerekir.
Geçici Vergi ve Yıl Sonunda Nelere Dikkat Edilmeli?
Dövizli finansal kiralama işlemlerinde yalnızca ödeme anındaki kayıtlar yeterli değildir. Geçici vergi dönemlerinde ve yıl sonunda finansal kiralama borçlarının ve ertelenmiş finansman maliyeti hesaplarının değerlemesi yapılmalıdır.
Özellikle 301, 302, 401 ve 402 hesaplarının döviz kuru değişimleri dikkate alınarak kontrol edilmesi, kur farklarının doğru dönemde ve doğru hesaplarda izlenmesi gerekir.
İşletmeler İçin Pratik Etkisi Ne Olacak?
Dövizli finansal kiralama işlemlerinde faiz ve kur farklarının yanlış muhasebeleştirilmesi, hem vergi matrahını hem de amortisman hesaplarını etkileyebilir.
İşletmelerin ilk yıl oluşan faiz ve kur farklarını maliyete eklemesi, sonraki yıllarda ise gider veya maliyet tercihini tutarlı şekilde uygulaması gerekiyor. Ayrıca leasing ödeme planı, banka dekontları, kur bilgileri ve dönem sonu değerleme kayıtlarının düzenli tutulması, olası vergi incelemelerinde büyük önem taşıyor.
