Basit Usulden Çıkan veya Kayıt Dışı Faaliyet Yürüten Mükellefler İçin Yeni Dönem
Yeni Karar: Basit Usulden Çıkarılan Faaliyetler
9 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 1 Ocak 2026 itibarıyla bazı işletmelerin basit usul kapsamında değerlendirilmesine son verildi.
Buna göre; büyükşehir belediyesi sınırları içinde (nüfusu 30.000’i aşmayan ilçeler hariç olmak üzere) şu faaliyetlerde bulunanlar artık basit usulden yararlanamayacak:
-
Her türlü emtia imalatı yapanlar,
-
Emtia alım-satımıyla uğraşanlar,
-
İnşaat işleriyle ilgilenenler,
-
Motorlu taşıt bakım–onarım hizmeti verenler,
-
Lokanta, eğlence veya dinlenme yeri işletenler,
-
Şehir içi yolcu taşımacılığı yapanlar.
Bu düzenlemeyle birlikte basit usul, esasen berber, kuaför, terzi ve küçük ölçekli tamirci esnafı gibi meslek gruplarına özgülenmiş oldu. Bazı yorumlarda kuaförlerin de kapsam dışı kaldığı iddia edilse de, düzenlemede bu yönde açık bir ifade bulunmamaktadır. Dolayısıyla, diğer şartları sağlayan kuaför ve berberler basit usulden yararlanmaya devam edebileceklerdir.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın son denetimlerinde, özellikle büyükşehir merkezlerinde yüksek kira bedelleri nedeniyle bazı kuaför ve benzeri işletmelerin basit usul sınırlarını (2025 yılı için 79.000 TL) aştığı ve bu nedenle gerçek usule geçirildikleri belirtilmiştir. Ayrıca POS cihazı kullanan ve yıllık satış hacmi sınırı geçen işletmelerin de aynı kapsama alındığı görülmektedir.
Şartları İhlal Edenlerin Vergilendirilmesi
Gelir Vergisi Kanunu’nun 47 ve 48. maddeleri uyarınca, basit usulün genel veya özel şartlarından birini ihlal eden mükellefler, takip eden yıldan itibaren gerçek usulde vergilendirilmektedir.
Eğer bu ihlal idare tarafından sonradan tespit edilirse, mükellefiyet de tespitin kapsadığı yılı izleyen yıldan başlatılır.
Buna paralel olarak, hiç mükellefiyet tesis ettirmeden ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunanlar için, faaliyetin başladığı tarihten itibaren geriye dönük olarak mükellefiyet kaydı açılır. Bu durumlarda, takdir komisyonları çeşitli göstergelerden yola çıkarak vergi matrahlarını belirler ve vergi daireleri bu matrahlar üzerinden vergi ziyaı cezalı tarhiyat yapar.
Geriye Dönük Cezalar ve Yargı Görüşü
Geçmişte yapılan uygulamalarda, tespit sonrası mükellefiyet kaydı oluşturulan kişilere hem vergi aslı hem de usulsüzlük cezaları uygulanıyordu. Ancak mahkemeler, bu cezaların mükellefiyetin başladığı tarihten önceki dönemler için hukuken geçersiz olduğuna hükmetti.
Yargı kararlarında; mükellefiyetin fiilen tesis edilmediği dönemlerde elektronik beyanname verilmesinin mümkün olmadığı, bu nedenle beyanname vermeme gerekçesiyle ceza uygulanamayacağı vurgulandı.
Yeni Düzenleme: 449 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Tebliği
Bu tartışmaların ardından yayımlanan 449 Sıra No’lu VUK Genel Tebliği ile uygulama netleştirildi.
Tebliğe göre, geçmişe yönelik mükellefiyet kaydı açılan kişilerden;
-
Elektronik ortamda beyanname veya bildirim verilmemesi nedeniyle özel usulsüzlük veya usulsüzlük cezası kesilmeyecek,
-
Aynı şekilde, fatura düzenlememe veya belge eksikliklerinden dolayı da geriye dönük ceza uygulanmayacaktır.
Ancak, mükellefiyetin tesis edildiği tarihten sonraki yükümlülükler normal şekilde devam edecektir.
Vergi Dairesi Yazısı ve 15 Günlük Süre
Tebliğ kapsamında, geçmişe dönük olarak mükellefiyet tesis edilen kişilere vergi dairesince bir bilgilendirme yazısı gönderilecektir. Bu yazıda, mükelleften şu işlemleri yapması istenir:
-
15 gün içinde elektronik beyan ve bildirim altyapısını oluşturmak,
-
Beyanname süreleri bu 15 günlük sürede bitiyorsa elden, posta yoluyla veya elektronik ortamda sunmak,
-
Daha ileri tarihlerdeki beyannameleri ise mutlaka elektronik ortamda vermek.
Yazıda ayrıca, bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda Vergi Usul Kanunu’nun ceza hükümlerinin uygulanacağı da belirtilir.
Geriye Dönük Vergilendirme, Ancak Ceza Yok
Yeni sistemle birlikte, idare geçmiş dönem gelirleri için vergi tahakkuku yapabilecek, ancak o dönemlerde yerine getirilmeyen şekli yükümlülükler için ceza kesilmeyecektir.
Gelir İdaresi’nin açıklamalarına göre, basit usul şartlarını ihlal ettiği sonradan belirlenen mükellefler için:
-
Gerçek usulde yeni mükellefiyet kaydı oluşturulmakta,
-
Mükelleflere 15 günlük süre verilmekte,
-
Ancak bu süreden önceki dönemlere ilişkin cezalandırma yapılmamaktadır.